9. ΙΕΡΟΥΣΑΛΗΜ

Μετά την Κανά, όπου ο Ιησούς έκανε το πρώτο του θαύμα, ήρθε στην πανέμορφη πόλη της Καπερναούμ, που ήταν χτισμένη πλάι στα διάφανα νερά της λίμνης Γενησαρέτ, για να ξεκουραστεί λίγο. Εκεί είχε το σπίτι του και ο αγαπημένος του μαθητής Πέτρος, ο οποίος ήταν παντρεμένος και κατοικούσε μαζί με την πενθερά του. 

Την Καπερναούμ είχε διαλέξει ο Ιησού για να ξεκουράζεται κάθε φορά που γύριζε από τις πολυήμερες πορείες του ανάμεσα στους ανθρώπους. Εκτός από την διδασκαλία του στους απλούς ανθρώπους που τον ξεκούραζε πολύ, πόσες φορές δεν συγκρούστηκε με την κακία, την υποκρισία και την έχθρα πολλών στενόμυαλων νομοδιδασκάλων, που πρόσεχαν πιο πολύ την τυπική πλευρά του νόμου παρά την ουσία του! Στην Καπερναούμ κάθισε αυτή τη φορά πολύ λίγο, γιατί πλησίαζαν οι γιορτές του Πάσχα και θα ανέβαινε και πάλι ο Ιησούς στην Ιερουσαλήμ. 

Η Ιερουσαλήμ ήταν η πρωτεύουσα και το κέντρο του Ιουδαϊσμού, αλλά και το φρούριο της Ιουδαϊκής θρησκείας. Η ομορφιά της ήταν κυρίως τα λαμπρά και μεγαλόπρεπα κτίρια με τα οποία την είχε στολίσει ο Ηρώδης ο Μεγάλος και ο περίφημος Ναός του Σολομώντος, που ήταν το καμάρι των Εβραίων. Ήταν κτισμένη πάνω σε έδαφος ξερό και όλο πέτρα, λες και αντανακλούσε πιο πολύ το πνεύμα των κατοίκων της που ήταν και αυτό ξερό και πνευματικά άγονο, γεμάτο υποκρισία, στενοκεφαλιά και αλαζονεία. Πόσες φορές στο παρελθόν δεν καυτηρίασαν οι προφήτες της τον ψεύτικο αυτό τρόπο ζωής, που έκανε τον Θεό τακτικά να επεμβαίνει και να τους επιπλήττει!   

Οι διαφωνίες ήταν μέρος της ζωής του ακόμα και στα θέματα της πίστεως, γι’ αυτό και υπήρχαν πολλές θρησκευτικές αποκλίσεις, οι οποίες είχαν δημιουργήσει μεγάλες και ισχυρές θρησκευτικές ομάδες που συγκρούονταν συνεχώς μεταξύ τους. Την εποχή του Χριστού κυριαρχούσαν κυρίως δυο πολύ ισχυρές θρησκευτικές ομάδες, των Φαρισαίων και των Σαδδουκαίων. Πολλές φορές ο Ιησούς στα κηρύγματα του αναφέρθηκε σ’ αυτές τις δύο ομάδες καυτηριάζοντας την πλάνη και την υποκρισία τους.

Οι Σαδδουκαίοι ήταν οι αριστοκράτες της Ιουδαίας και εξηγούσαν με πιο απλό τρόπο τον νόμο, όμως δεν πίστευαν στην άλλη ζωή, ούτε στην ύπαρξη αγγέλων και πνευμάτων, γι’ αυτό και αρνιόντουσαν την ανάσταση και την αθανασία της ψυχής. Πίστευαν ότι το καλό και το κακό, και κατά συνέπεια η χαρά και ευτυχία του ανθρώπου, εξαρτιόταν κυρίως από την  θέληση και την προσωπική δύναμη του ανθρώπου και λιγότερο, ή σχεδόν καθόλου, από τις επεμβάσεις του Θεού. Η πίστη αυτή τους βοηθούσε να είναι στενόψυχοι, σκληροί, και παραδόπιστοι με τα χρήματα. Οι αρχιερείς ήταν σχεδόν όλοι τους βγαλμένοι από την τάξη των Σαδδουκαίων. Ήταν αρπακτικοί και φιλάργυροι και χρησιμοποιούσαν πολλές φορές την θρησκεία και τους πιστούς για να γίνονται πλουσιότεροι. Συμβιβαζόντουσαν εύκολα και γρήγορα με την κάθε πολιτική εξουσία, γι’ αυτό και κατάφερναν να κρατούν πάντα την δική τους εξουσία ακέραιη και δυνατή.   

Οι Φαρισαίοι, σε αντίθεση με τους Σαδδουκαίους, ήταν ασυμβίβαστοι πατριώτες και πολύ τυπικοί με την ερμηνεία του νόμου. Ακολουθούσαν κατά γράμμα τον νόμο και κανόνιζαν κάθε λεπτό και κάθε στιγμή της ζωής τους, από την πρώτη μέρα της γέννησης τους μέχρι την τελευταία του θανάτου, τα πάντα στη ζωή τους, με χίλιους δυο τυραννικούς κανόνες. Έτσι καταπίεζαν και τις θρησκευτικές συνειδήσεις των ανθρώπων, κάνοντας τους να ζουν ένα διαρκές άχθος μήπως έσφαλαν εναντίον του Θεού. 

Για τους Φαρισαίους αξία δεν είχε το πνεύμα του νόμου αλλά η τυπική εκτέλεση του νόμου, γι’ αυτό και παράβαιναν το πνεύμα του νόμου με διάφορες σοφιστικές ερμηνείες, προκειμένου να δικαιολογήσουν τις προσωπικές τους ορέξεις. Αυτό εξηγούσε τον άκρατο εγωισμό τους και την υπεροπτική αυτοπεποίθηση τους στις θρησκευτικές επιλογές τους. Η γνωστή σε όλους μας παραβολή του Χριστού για τον τελώνη και τον Φαρισαίο, ζωγραφίζει εύκολα και έντονα τις πεποιθήσεις τους.  

Οι Σαδδουκαίοι και οι Φαρισαίοι δεν έβλεπαν με καλό μάτι όλα αυτά που έλεγε και δίδασκε ο Ιησούς, γιατί, εκτός του ότι ήταν τελείως αντίθετα από αυτά  που πρέσβευαν και κήρυτταν οι ίδιοι, έβλεπαν όλο τον κόσμο να ρουφά αχόρταγα τη νέα διδασκαλία του και να τον ακολουθεί σαν τα πρόβατα τον ποιμένα τους. Οι προβληματισμοί και οι διαφωνίες τους για τα κηρύγματα του Ιησού θα γινόντουσαν σταδιακά όλο και πιο έντονες, μέχρι να καταλήξουν σε μια αδυσώπητη έχθρα εναντίον του Ναζωραίου κήρυκα. 

Η αρχή της μεγάλης σύγκρουσης δεν ήταν μακριά και η κατάλληλη στιγμή είχε σχεδόν φθάσει. Η μεγάλη γιορτή του Πάσχα πλησίαζε και από όλα τα μέρη της Παλαιστίνης μαζεύονταν οι Εβραίοι στην Ιερουσαλήμ, για να την γιορτάσουν στον περιβόητο Ναό του Σολομώντος. Ο Ιησούς θα ξεκινούσε την πρώτη του επίσημη περιοδεία στην Ιουδαία και την πρώτη μεγάλη σύγκρουση με την ψευτιά και την υποκρισία της θρησκευτικής πίστης. Ο Ναός του Θεού στα Ιεροσόλυμα θα γινόταν το βασικό κέντρο της μεγάλης αυτής σύγκρουσης, επειδή ήταν και ο μοναδικός λατρευτικός ιερός χώρος στον οποίο οι Ιουδαίοι εκδήλωναν την πίστη και τα θρησκευτικά τους συναισθήματα στον ένα Θεό που λάτρευαν. 

Ο Ναός του Σολομώντος, όπως τον αποκαλούσαν, είχε μεγάλη ιστορία. Στην αρχική του μορφή τον έκτισε ο βασιλιάς Σολομών πριν χίλια περίπου χρόνια π.Χ. και κατεστράφη σχεδόν ολοσχερώς μετά από τέσσερις αιώνες από τους Χαλδαίους. Την εποχή του προφήτη Ιερεμία ο βασιλιάς των Βαβυλωνίων ο Ναβουχοδονόσωρ ισοπέδωσε την Ιερουσαλήμ και κατέστρεψε τον Ναό. Οι Ιουδαίοι ξανάχτισαν τον Ναό και ο Ηρώδης ο Μέγας τον μεγάλωσε ακόμα περισσότερο, χωρίς ποτέ να τον αποτελειώσει. Μετά την σταύρωση του Χριστού και γύρω στα 70 μ.Χ. καταστράφηκε ξανά, όταν οι Ρωμαίοι με τον στρατηγό Τίτο κατέστρεψαν ολοκληρωτικά την Ιερουσαλήμ και δεν άφησαν πέτρα πάνω στην πέτρα. 

Ο Ναός αυτός την εποχή του Ηρώδη του Μέγα ήταν μοναδικός σε μέγεθος, μεγαλείο, πλούτο και ομορφιά. Ένας αυλόγυρος, που η κάθε του πλευρά είχε 225 μέτρα μάκρος, περιτριγύριζε πανύψηλα κτίρια στολισμένα με κάτασπρα μάρμαρα, πολύτιμη ξυλεία από κέδρους του Λιβάνου, ελεφαντόδοντα και χρυσάφι που έλαμπαν στο φως του ήλιου και προκαλούσαν δέος και θαυμασμό. 

Οκτώ πελώριες πύλες οδηγούσαν σε μια αυλή τεραστίων διαστάσεων όπου μια στοά με στέγη από πολύτιμα ξύλα κέδρου στηριζόταν πάνω σε τέσσερις σειρές κολόνες από κάτασπρο μονοκόμματο μάρμαρο. Στην αυλή αυτή μπορούσαν να μπουν Εβραίοι, αλλά και αλλόθρησκοι που ερχόντουσαν για να θαυμάσουν από κοντά τον περίφημο αυτό Ναό ή να κατηχηθούν στην εβραϊκή πίστη. Αυτή ήταν η αυλή των εθνών. 

Ένας δεύτερος εσωτερικός φράχτης ξεχώριζε τώρα τους Εβραίους από τους αλλόθρησκους και οδηγούσε σε μια δεύτερη εσωτερική αυλή, όπου μόνο Εβραίοι μπορούσαν να μπαίνουν στο χώρο αυτό. Όποιος ξένος τολμούσε να παραβεί τον νόμο αυτό το πλήρωνε με την ίδια τη ζωή του. Εκεί μέσα ήταν κάτασπρος σαν χιόνι και αστραφτερός από χρυσάφι ο πιο άγιος και ιερός χώρος των Εβραίων, ο κύριος Ναός του Ισραήλ. Ο Ναός αυτός δεν ήταν ένα απλό κτίσμα, αλλά μια σύνθεση πολλών κτισμάτων με στοές, προαύλια, αυλές εσωτερικές, μαρμαρένιες σκάλες, μεγαλόπρεπες σάλες και άλλα που η αριστοτεχνική αρχιτεκτονική τους προκαλούσαν δέος και θαυμασμό. 

Στο τέλος όλων αυτών των κτιρίων, πιο ψηλό και πιο μεγαλόπρεπο υψωνόταν το Ιερό, η κατοικία του Θεού των Εβραίων. Μια μαλαματένια κληματαριά, που το κάθε τσαμπί ήταν ίσα με το μέγεθος ενός ανθρώπου, στόλιζε την τεράστια πόρτα του. Το Ιερό χωριζόταν σε δύο μέρη, σε δύο διαμερίσματα. Στο πρώτο διαμέρισμα ήταν κρεμασμένη η «επτάφωτος λυχνία», ο μεγάλος μαλαματένιος πολυέλεος με τις επτά λαμπάδες που έκαιγαν συνεχώς. Εκεί φύλαγαν τους «άρτους τις προθέσεως», το άλας και το λιβάνι για το θυμίαμα. 

Εκεί μέσα μόνο οι ιερείς έμπαιναν. 

Το δεύτερο διαμέρισμα, μικρότερο σε μέγεθος από το πρώτο, ήταν τα «Άγια των Αγίων». Χωριζόταν από το πρώτο διαμέρισμα με ένα πολύ μεγάλο, βαρύ και παχύ καταπέτασμα που ήταν όλο κεντημένο με αγγέλους και πουλιά. Στο χώρο αυτό φύλαγαν άλλοτε μέσα σε μια χρυσή κιβωτό τις πέτρινες πλάκες με τις δέκα εντολές που είχε δώσει ο Θεός στο Μωυσή. Από τότε, όμως, που σε μια επιδρομή των εχθρών, ίσως των Χαλδαίων, χάθηκαν οι πλάκες αυτές, το διαμέρισμα αυτό έμενε έκτοτε άδειο.   

Στα «Άγια των Αγίων» μόνο ο Αρχιερέας έμπαινε μέσα και αυτό μόνο μια φορά το χρόνο. 

Ο  Ναός αυτός του Σολομώντος, όπως τον αποκαλούσαν όλοι προς τιμήν του πρώτου κτήτορα βασιλιά Σολομώντα, δεν ήταν μόνο το κέντρο της θρησκείας τους, αλλά και πολλά άλλα, όπως πανεπιστήμιο και δικαστήριο. Εκεί δίδασκαν οι ραβίνοι τους και εκεί συνεδρίαζε το Σανχεδρίν, δηλαδή το Συνέδριο, που δίκαζε και έβγαζε τις αποφάσεις για το καθετί που είχε σχέση με το νόμο και τον τρόπο ζωής των Ιουδαίων, με λίγα λόγια το εθνικό κοινοβούλιο του έθνους των Εβραίων. Γι’ αυτό ο ένας και μοναδικός αυτός Ναός ήταν το καμάρι όλων των Εβραίων και η δόξα του Ισραήλ και ενέπνεε σε όλο τον κόσμο δέος και σεβασμό.  

Η μόνη φορά που έχανε την ιερότητα του και θύμιζε πιο πολύ αγορά παρά Ναό του Θεού ήταν η περίοδος των εορτών του Πάσχα. Αιτία για αυτό το γεγονός ήταν η παράδοση που είχαν οι Ιουδαίοι να προσφέρουν όλοι στο Ναό μια θυσία στο Θεό. Κάθε Ιουδαίος ανάλογα με την οικονομική του κατάσταση, αν ήταν δηλαδή πλούσιος ή φτωχός, όφειλε να προσφέρει σαν θυσία στο Θεό ένα ζώο, από βόδι ή αρνί, μέχρι ένα περιστέρι. 

Για διευκόλυνση όλων οι ιερείς επέτρεπαν να μπαίνουν στην πρώτη μεγάλη εσωτερική αυλή του Ναού με τις τέσσερις σειρές κολόνες αρνιά, βόδια, στοίβες καφάσια με περιστέρια, αλλά και ό,τι άλλο χρησίμευε για τις θυσίες. Κοντά στους ζωέμπορους που πουλούσαν τα ζώα, ήρθαν σιγά σιγά και άλλοι έμποροι, καθώς και εκείνοι που άλλαζαν τα ξένα νομίσματα σε εβραϊκά, επειδή ο νόμος διέταζε ό,τι αγοραζόταν στο Ναό μέσα, να πληρώνεται με εβραϊκά νομίσματα. 

Έτσι στον Ιερό Ναό δεν μπορούσες να ακούσεις πλέον προσευχές και ψαλμωδίες αλλά τα βελάσματα των αρνιών, τα μουγκανητά των βοδιών, τα γουργουρίσματα των περιστεριών, τον θόρυβο των νομισμάτων, τις φωνές των πραγματευτάδων, οι προσφορές των τοκογλύφων, καθώς  και τα παζαρέματα με τους καβγάδες σ’ αυτούς που πουλούσαν και αγόραζαν. Ο Ναός δεν θύμιζε τίποτα άλλο παρά μια κοινή αγορά. Μια αγορά όπου άνθρωποι και ζώα μπαινόβγαιναν και γέμιζαν το Ναό του Θεού με βρώμα και αηδία από τις λάσπες και τις ακαθαρσίες ζώων. 

Πλησίαζε το Πάσχα των Ιουδαίων και ο Ιησούς ανέβηκε στα Ιεροσόλυμα. Μα όταν ήρθε στο Ναό και είδε μέσα στην εσωτερική του αυλή όλη αυτή την φοβερή κατάντια με τα βόδια και τα αρνιά, τους εμπόρους και τους αργυραμοιβούς που άλλαζαν τα ξένα νομίσματα με τα ντόπια, τις φωνές και τους διαπληκτισμούς, τη βρωμιά και την ακαθαρσία, αγανάκτησε η ευγενική του ψυχή κα εξεγέρθηκε. Δεν μπορούσε να πιστέψει πόσο εύκολα οι άνθρωποι μπροστά στο κέρδος θα μπορούσαν να μετατρέψουν το Ναό του Θεού από χώρο προσευχής και λατρείας σε μαγαζί για κέρδη. 

Λυπήθηκε βαθιά ο Ιησούς για το κατάντημα των ανθρώπων και έκανε τότε κάτι που κανείς δεν θα μπορούσε μέχρι εκείνη τη στιγμή να φανταστεί. Έκανε κάτι, που έδειχνε τη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην αληθινή και τη ψεύτικη ευσέβεια, την αληθινή αγάπη και σεβασμό στον παντοδύναμο Θεό και την ψεύτικη λατρεία στην οποία ήταν εθισμένοι οι περισσότεροι άνθρωποι. 

Αν το σπίτι του κάθε ανθρώπου είναι ένας τόπος και χώρος που όλοι πρέπει να αγαπούμε και να σεβόμαστε, που και οι νόμοι του κράτους ακόμα το προστατεύουν σαν ιδιωτικό και ιερό χώρο, πόσο μάλλον πρέπει όλοι να αγαπούμε και να σεβόμαστε τον άγιο Ναό του Θεού, που είναι το Σπίτι του Θεού! 

Ο Ιησούς αντέδρασε με τέτοιο τρόπο που έκανε τους μαθητές του, αλλά και κάθε ευσεβή Εβραίο να θυμηθεί αυτό που ήταν γραμμένα στην Παλαιά Διαθήκη, ότι: «το μεγάλο και άσβηστο ενδιαφέρον μου για το σπίτι του Θεού θα με καταφάει σαν την φωτιά».

Ποιος εξάλλου ευσεβής Εβραίος θα μπορούσε να ανεχθεί βλέποντας το Σπίτι του Θεού, ο μοναδικός Ναός της θρησκείας του, κάποιοι να τον ξευτελίζουν και να τον μετατρέπουν από τόπο λατρείας στο Θεό σε μια κοινή κερδοσκοπική αγορά; 

Πήρε, λοιπόν, ο Ιησούς μερικά σχοινιά, τα έπλεξε μεταξύ τους και αφού τα έκανε μαστίγιο, άρχισε με αυτά να διασκορπίζει και να διώχνει έξω από το Ναό εμπόρους και ζώα. Αναποδογύρισε τα τραπέζια των κερδοσκόπων τοκογλύφων, σκόρπισε στο πάτωμα τα νομίσματα των αργυραμοιβών και γυρνώντας σ’ εκείνους που πουλούσαν τα ζώα μέσα στο Ναό, τους είπε με οργή: «πάρτε τα όλα αυτά από εδώ και μη κάνετε το Σπίτι του Πατέρα μου εμπορική αγορά». 

Σαστισμένοι τον κοίταζαν όλοι, μα κανένας δεν τολμούσε να του εναντιωθεί. Ο ευσεβής λαός εξάλλου εδώ και πολύ καιρό τα έβλεπε όλα αυτά και μέσα στην καρδιά του και δυσανασχετούσε πολύ για την ιεροσυλία αυτή, αλλά δεν μπορούσε κανείς να κάνει τίποτα. Οι διαμαρτυρίες τους έπεφταν στο κενό, μια και οι ιερείς με τους εκάστοτε Αρχιερείς προστάτευαν τους εμπόρους και αυτούς που αντάλλαζαν τα ξένα νομίσματα με τα ντόπια εβραϊκά, επειδή είχαν πολλά προσωπικά κέρδη από την εμπορία των ζώων και τις ανταλλαγές των νομισμάτων. 

Οι έμποροι και οι αργυραμοιβοί, κρύβοντας την αγανάκτηση τους από τη δίκαιη αγανάκτηση του Ιησού αλλά και των ευσεβών Ιουδαίων, πήγαν στον Ιησού και του είπαν: «Με ποια εξουσία έχεις δικαίωμα να τα κάνεις όλα αυτά; Δώσε μας μια απόδειξη για να πεισθούμε και εμείς». Τα είπαν αυτά, γιατί ήξεραν ότι τέτοια άδεια δεν του την είχαν δώσει ούτε οι ιερείς αλλά ούτε και ο αρχιερέας, που ήταν ήδη θυμωμένος με τον Ιησού, επειδή θα έχανε πολλά κέρδη από την πράξη του αυτή.

Ο Ιησούς τους έδωσε τότε μια παράξενη απάντηση, που δεν μπόρεσαν ούτε αυτοί, αλλά ούτε και οι μαθητές του να την καταλάβουν. Τους είπε: «Γκρεμίστε τούτο το Ναό και εγώ μέσα σε τρεις μέρες θα τον ξαναχτίσω». Η κρυμμένη οργή και θυμός των εμπόρων μετατράπηκε για λίγα λεπτά σε γέλια και κοροϊδία κατά του Ιησού και του είπαν: «Ποιος είσαι συ που λες τέτοιες ανοησίες; Σαράντα έξι χρόνια έκαναν οι πρόγονοι μας για να τον κτίσουν και συ λες ότι σε τρεις μέρες μπορείς να τον ξανακτίσεις»; 

Ο Ιησούς δεν τους αποκρίθηκε, αλλά ούτε και θέλησε να τους δώσει περισσότερες εξηγήσεις. Οι καρδιές τους όχι μόνο δεν ήταν δεκτικές στη χάρη του Θεού, αλλά και ανέτοιμες να κατανοήσουν το δικό του ρόλο στην σωτηρία των ψυχών τους.  Γι’ αυτό και δεν μπορούσε να τους εξηγήσει ότι αναφερόταν στο δικό του σώμα, που ενώ αυτοί θα το οδηγούσαν στη σταύρωση και τον θάνατο, μετά από τρεις μέρες θα αναστηνόταν. 

Ακόμα και οι μαθητές του, μόνο μετά την σταύρωση και την ταφή του μπόρεσαν να καταλάβουν το βαθύ νόημα των λόγων αυτών, όταν μετά από τρεις μέρες από τον θάνατο του αναστήθηκε.  

Παραλληλίζοντας όμως ο Ιησούς το σώμα του με τον Ναό του Θεού μας υπέδειχνε  με τον καλύτερο τρόπο μια από τις πιο βασικές διδασκαλίες, που όλοι με το διάβα του χρόνου είχαμε ξεχάσει. Ότι, δηλαδή, το σώμα μας δεν είναι απλά μια ζωντανή υλική κατασκευή, απαραίτητη για να λέμε ότι είμαστε απλά ζωντανοί άνθρωποι, αλλά κάτι πολύ περισσότερο και πολύ ανώτερο, που αξίζει το ενδιαφέρον και την προσοχή μας. 

Το σώμα μας είναι ο υλικός Ναός της αθάνατης Ψυχής μας. Γι’ αυτό, και όπως λέει το Πνεύμα του Θεού στην αγία Γραφή: «όποιος καταστρέφει τον ναό του Θεού, δηλαδή το σώμα του, θα τον καταστρέψει ο Θεός».  

Το ανθρώπινο σώμα πλάστηκε από τον Δημιουργό μας με τέτοιο τρόπο ώστε να αποτελεί μια τέλεια θεϊκή κατασκευή, που να ενεργεί πάντοτε με βάση τη θεϊκή λογική και να είναι ο πολύτιμος Ναός της αθάνατης ψυχής μας. Όταν ο Θεός έφτιαξε το ανθρώπινο σώμα και μετά φύσηξε μέσα του την θεϊκή Πνοή Του, δίνοντας μας την αθάνατη ψυχή μας, πρώτα το φθαρτό σώμα μας άγγιξε η θεϊκή Πνοή του αγίου Πνεύματος Του κάνοντας το σώμα μας ιερό Ναό της αθάνατης ψυχής μας. 

Ο Ναός του Θεού στα Ιεροσόλυμα ήταν το σπίτι του Θεού, μέσα στο οποίο επαναπαυόταν το Πνεύμα του Θεού Πατέρα του, γι’ αυτό και ήθελε όλοι να το αγαπούν και να το σέβονται όπως αρμόζει στο σπίτι του Θεού, και όχι να το μολύνουν με τις βρωμιές και τις ανθρώπινες αθλιότητες. 

Το πρωτοφανές παράδειγμα της αποπομπής κάθε μορφής εμπορίας, ψευτιάς και μετατροπής του Ναού του Θεού σε αγορά και ανθρώπινη κατάντια, είναι ένα πολύτιμο μάθημα και δίδαγμα πως πρέπει και εμείς να προσέχουμε το σώμα μας που είναι ναός της ψυχής μας και να μην το μολύνουμε με λάθη και αμαρτίες που προσβάλλουν τον Θεό μας. 

Το περιστατικό αυτό μας βοηθά να κατανοήσουμε την αξία και τον σημαντικό ρόλο των δύο ναών του Θεού, μέσα από τους οποίους δοξάζεται ο επουράνιος Θεός. Τον ναό της ψυχής μας, δηλαδή το σώμα μας και τον ναό που κτίζουμε εμείς οι άνθρωποι, την Εκκλησία, για να λατρεύουμε συλλογικά όλοι μαζί σαν αδέλφια τον παντοδύναμο Δημιουργό μας και να μπορούμε να παίρνουμε από τους ιερείς το υπέρτατο δώρο του Θεού, την Θεία Κοινωνία.